Rozpoczynamy nowy cykl w życiu bloga. Poniższy artykuł jest wprowadzeniem do tzw „złudzeń wzrokowych”. Będziemy starali się w miarę na bieżąco umieszczac interesujące teksty, grafiki, filmiki oraz inne materiały dotyczące właśnie zjawisk nazwanych złudzeniami wzrokowymi.

Zachęcamy Państwa do nadsyłania znalezionych materiałów, informacji, obrazów, grafik itp wraz ze wskazaniem źródła z którego pochodzi abyśmy mogli sprawdzić prawa autorskie oraz możliwość wykorzystania tego w naszym blogu.

ZŁUDZENIA WZROKOWE

Narząd wzroku będący podstawowym źródłem informacji o otaczającym nas świecie, choć odznaczający się wielką precyzją budowy i wielką sprawnością funkcjonalną nie jest doskonały.
Powstawanie mylnych wrażeń nie odpowiadających rzeczywistości, które uzyskujemy za pośrednictwem wzroku – tę grupę nazywamy złudzeniami wzrokowymi.

Mogą one odgrywać rolę negatywną, dając np. błędną ocenę odległości, wielkości, barwy, albo też – pozytywną, jak np. wykorzystanie perspektywy, światło – cienia, kontrastu barwnego w malarstwie czy architekturze.

Zjawiska te znajdują się na pograniczu zjawisk biofizycznych i psychofizjologicznych. Za jedne z nich odpowiedzialny jest układ optyczny oka, za inne układ receptorowy lub centralny układ nerwowy. Przyczyna powstania złudzenia może leżeć również poza narządem wzroku.

1. Najliczniejszą chyba grupę złudzeń wzrokowych stanowią te, w których linie, odcinki, kąty, figury geometryczne obserwujemy jednocześnie z otaczającymi je podobnymi lub innymi obiektami dokonując porównań.

W tych przypadkach oko prawidłowo odwzorowuje obserwowany przedmiot, a omyłka popełniana zostaje podczas obróbki informacji w siatkówce, albo poza nią, po drodze do mózgu, lub samej korze wzrokowej.

2. Znane jest złudzenie polegające na tym, że na ogół figury jasne na ciemnym tle wydają się większe, niż takie same ciemne na jasnym tle. Nosi ono nazwę irradiacji. Wiąże się ją z nieostrym odwzorowaniem konturów na siatkówce przy dużych kontrastach. Rozmycie konturu powstaje wskutek zjawisk rozpraszania światła, aberacji, ugięcia, a więc wiąże się z niedoskonałością odwzorowania przez układ optyczny oka.

3. Typowym przykładem złudzenia optycznego związanego z budową siatkówki jest znikająca plamka tzw. ‚plamka ślepa’ (lub Mariotte`a). Przestaje być widoczna – ‚znika’ – gdy obraz przypadnie akurat na tarczy nerwu wzrokowego, pozbawionego fotoreceptorów.

4. Perspektywa – to wyrażenie zbieżności linii równoległych wraz z odległością, zmniejszania się jednakowych elementów pionowych. Linia styczna do ich wierzchołków zbiega się do wspólnego punktu leżącego na horyzoncie.

Wrażenie perspektywy polega na zmniejszaniu się kąta paralaksy stereoskopowej wraz z odległością od oka, zatem obiektywna przyczyna tego wrażenia leży poza okiem, a odwzorowanie jest prawidłowe.

5. Tak zwane figury dwuznaczne – są to obiekty, które odwzorowywane prawidłowo są odbierane alternatywnie. Znany wszystkim obraz waza – dwa profile. Raz widzimy wazę, raz – dwa profile. Zazwyczaj występuje jednocześnie duży kontrast.

Za alternatywność wyboru – zmieniającą się w czasie – odpowiedzialny jest układ nerwowy.

6. Złudzenia barwne są również bardzo liczne. Zaliczyć do nich można omówione poprzednio zjawisko Purkiniego, którego przyczyna leży w różnej czułości czopków i pręcików podczas widzenia zmrokowego.

Również niektóre inne zjawiska jak np. równoczesny i następny kontrast barwny można zaliczyć do podobnego rodzaju złudzeń barwnych związanych z funkcjonowaniem siatkówki.

7. Odrębną grupę złudzeń wzrokowych stanowią złudzenia związane z ruchem. Do takich należy znane wrażenie ruchu wagonu kolejowego, w którym przebywamy (w rzeczywistości stojącego na stacji), gdy na sąsiednim torze powoli przesuwa się względem stacji i nas inny pociąg, postrzegamy przez nas jako nieruchomy. Złudzenie jest wyrazem względności ruchu.

Innym przykładem jest wywołanie wrażenia ruchu przy obserwacji przedmiotu. Poruszając nim ruchem kolistym (w płaszczyźnie rysunku) uzyskamy wrażenie obrotu poszczególnych jego części. Tego rodzaju wrażenia ruchu nazywamy efektem stroboskopowym. Występuje on wtedy, gdy kolejne bodźce pochodzące od poszczególnych położeń przedmiotu (lub jego części) są od siebie oddzielone pewnym odstępem czasowym. Oko może spostrzec następne położenie obiektu dopiero po czasie koniecznym do resyntezy fotobarwnika rzędu 0,06 sekundy.

Efekt stroboskopowy związany jest z procesami fotochemicznymi zachodzącymi w receptorach.

8. Zjawisko mirażu powstaje wtedy, gdy w powietrzu występuje gradient współczynnika załamania światła powodujący odstępstwa od prostoliniowego biegu promienia świetlnego.

Przyczyną może być bardzo silne ogrzanie warstw powietrza przylegających do gruntu osiągającego dość wysokie temperatury wskutek operacji słonecznej. Warstwy ogrzane mają mniejszą gęstość i mniejszy współczynnik załamania. Do oka obserwatora zamiast promienia biegnącego prostoliniowo dochodzi promień zakrzywiony powodując, że obserwator widzi obraz odwrócony, co imituje odbicie w tafli wody. Podobnie zjawisko można zaobserwować prowadząc samochód na bardzo rozgrzanej szosie. Chwilami sprawia ona wrażenie ‚polanej wodą’.

Do tej samej grupy zjawisk należy pozorne przesuwanie się gwiazd na nieboskłonie tzw. paralaksa astronomiczna. Powstaje ona wskutek zakrzywienia się promienia w atmosferze ziemskiej (gdy pada on pod kątem różnym od zera) z powodu jej zmniejszającej się z odległością od Ziemi, gęstością.

źródło: optometria

Zespół OPTO.blog

Warto przeczytać: